Οδοντιατρική κατ’ οίκον
Η οδοντιατρική κατ οίκον δημιουργήθηκε από τον πόλεμο που παρά τα προβλήματα που πάντα δημιουργούσε γινόταν και ένα πεδίο ανακαλύψεων και εξελίξεων.
Πριν τον 18ο αιώνα επειδή δεν υπήρχε οδοντιατρική κατ οίκον η περίθαλψη στους στρατιώτες της εκστρατείας ήταν ανύπαρκτη και γινόταν με φαρμακευτική μορφή και κατά περιπτώσεις περιελάμβανε εξαγωγές και διάνοιξη αποστημάτων από τους ιατρούς. Η αλματώδης αύξηση της κατανάλωσης ζάχαρης και η συνακόλουθη πανδημία της τερηδόνας έπληξε δραματικά και τα εκστρατευτικά σώματα στους πολέμους του 18ου και 19ου αιώνα. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στον πόλεμο των Boers από τους 208.000 στρατιώτες χρειάστηκε οι 6.940 να αποχωρήσουν λόγω σοβαρών οδοντιατρικών προβλημάτων. Έτσι, μετά την ίδρυση της BDA το 1878, αποφασίσθηκε από το 1914 η παρουσία οδοντιάτρου σε κάθε εκστρατεία του αγγλικού στρατού. Παρ’ όλα αυτά στην εκστρατεία στην Καλλίπολη το 1915, 600 στρατιώτες έφυγαν από το μέτωπο λόγω οδοντιατρικών προβλημάτων. Προκειμένου λοιπόν, να καλυφθούν οι ανάγκες για παροχή οδοντιατρικών υπηρεσιών εκτός του οδοντιατρείου, δημιουργήθηκαν το 1921 οργανωμένες κινητές μονάδες, οι οποίες εξοπλίστηκαν με κινητές οδοντιατρικές συσκευές. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι κινητές μονάδες στεγάζονταν είτε σε φορτηγά είτε σε τέντες και στο πλαίσιο αυτών των μονάδων πραγματοποιούνταν οδοντιατρικές πράξεις, με συνηθέστερες την κατασκευή οδοντοστοιχιών και τις εξαγωγές. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην απόβαση στην Νορμανδία, ο ρυθμός αποκατάστασης με ολικές οδοντοστοιχίες ανήρχετο σε 450 /μήνα. Προκειμένου μάλιστα να μειωθεί ο όγκος των επισκέψεων συνηθίζετο η κατασκευή άμεσων οδοντοστοιχιών (προ της εξαγωγής των δοντιών…, δηλαδή δόντια σε μία ημέρα!).
Στον πόλεμο της Κορέας έγινε πραγματική επανάσταση στην κατασκευή μικρών κινητών οδοντιατρικών συσκευών, από units μέχρι και ακτινολογικά. Σήμερα η παροχή οδοντιατρικών υπηρεσιών εκτός ιατρείου έχει εξελιχθεί και βρίσκει εφαρμογές όχι μόνον στον πόλεμο, αλλά και στους ασθενείς με κινητικά προβλήματα. Χαρακτηριστικό τμήμα αυτού του πληθυσμού είναι οι ηλικιωμένοι. Σήμερα οι ηλικιωμένοι αποτελούν το 8,5% των μελών της κοινωνίας και μάλιστα με μεγάλη οικονομική και καταναλωτική δύναμη. Όπως αναμένεται μάλιστα (NIH 2016), με την αύξηση του μέσου όρου ζωής μέχρι το 2050, οι ηλικιωμένοι θα αποτελούν το 17% του παγκόσμιου πληθυσμού. Άλλη ομάδα ασθενών, στην οποία βρίσκει εφαρμογή η οδοντιατρική κατ’ οίκον είναι τα ΑΜΕΑ, με το 70% να έχουν συγγενείς βλάβες (αυτισμό, παράλυση, σύνδρομο Down, κ.α.) και το 30% επίκτητες (τραυματισμός του ΚΝΣ, εγκεφαλικό,MS,ALS,μυϊκή δυστροφία, κ.α.).
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, προκύπτουν νέες ανάγκες και μέσα σε αυτές είναι και αυτή της παροχής οδοντιατρικής περίθαλψης εκτός του κλασσικού χώρου του ιατρείου , με σκοπό να δοθεί ώθηση στην βελτίωση της ποιότητας ζωής αυτών των ανθρώπων. Η μετακινούμενη οδοντιατρική διακρίνεται σε αυτήν που λαμβάνει χώρα σε μετακινούμενα ιατρεία που ευρίσκονται σε μετακινούμενα φορτηγά ,τροχόσπιτα η άλλου τύπου οχήματα.Υπάρχει σε πολλές χώρες σήμερα με δυνατότητες οργανωμένων πούιατρείων ιατρείων σε ειδικά διαμορφωμένα φορτηγά (π.χ.AIM κινητή μονάδα στην Ελλάδα). Μάλιστα, στις ΗΠΑ και στην Αυστραλία συχνά η κάλυψη γίνεται και σε πολύ μεγάλες αποστάσεις από την έδρα του ιατρείου. Η άλλη μορφή είναι η την παροχή οδοντιατρικών υπηρεσιών κατ’ οίκον.Προσφέρει το μεγάλο πλεονέκτημα της εξυπηρέτησης του ασθενούς πραγματικά χωρίς να χρειάζεται να μετακινηθεί από τον χώρο του. Για την ολοκληρωμένη κάλυψη του ασθενούς χρειάζεται ένας οδοντίατρος εξοικειωμένος με τις διαφορετικές ανάγκες της κατ’ οίκον λειτουργίας και μια κινητή Οδοντιατρική μονάδα. Η μονάδα αυτή περιλαμβάνει κομπρεσέρ 1/3-5 HP, αναρρόφηση, μανόμετρο, γραμμές για 1-2 αερότορ (συνήθως με φώς), luftmotor, πολλαπλή σύριγγα, δοχείο τοποθέτησης του νερού για τα κοπτικά και την υδροσύριγγα, σιελαντλία με συλλέκτη, πετάλ, και συχνά υπερήχους .Όλα αυτά περιέχονται σε ειδικό μικρό βαλιτσάκι με βάρος 15-30 κιλά (με καλώδιο για σύνδεση με 110-220V) και λαβές για την μεταφορά. Ο προβολέας μπορεί να είναι μεταφερόμενος ή να υπάρχει στις λούπες του θεράποντος. Παράλληλα, μπορούν να καλυφθούν και πιο σύνθετα περιστατικά, καθώς υπάρχει και η δυνατότητα μεταφερόμενου ακτινολογικού και πτυσσόμενης οδοντιατρικής έδρας. Τα εργαλεία έρχονται αποστειρωμένα σε σακουλάκια αυτόκαυστου από το ιατρείο. Με την κινητή Οδοντιατρική μπορεί να δοθούν λύσεις σε πολλά οδοντιατρικά προβλήματα ασθενών μας με δυσκολία στην μετακίνηση,όπως εμφράξεις, αποτρυγώσεις κάποια στάδια ενδοδοντίας,κάποια στάδια ακίνητης προσθετικής ,όλα τα στάδια της κινητής,εξαγωγές,μικρές χειρουργικές πράξεις.Λόγω της εργονομικής δυσλειτουργίας (δεν δουλέυουμε στο ιατρείο μας ) η παρουσία βοηθού είναι πολύ χρήσιμη και μας εξασφαλίζει συνθήκες ασηψίας.Η θέση του ασθενούς θα πρέπει να μας επιτρέπει την εύκολη περιφερική πρόσβαση στο στόμα (όχι ογκώδεις καρέκλες) και εννοείται ότι θα πρέπει να είναι στο υψος ανάλογη με την όρθια θέση εργασίας μας.Για αποτρυγώσεις μπορείτε ,αν δεν εχει η κινητή μονάδα να χρησιμοποιήσετε μονάδες ανεξάρτητες νερού (π.χ EMS 200),και για φωτοπλυμερισμό ασύρματη led. Κατά τα άλλα είναι συνήθης οδοντιατρική.Θα πρεπει όμως να λάβουμε υπ’όψιν κάποιες ιδιαιτερότητες.Ετσι επειδή το μηχάνημα εχει πολύ μικρό θάλαμο συλλογής αέρα , το κομπρεσσέρ δουλεύει πρακτικά συνεχώς όταν χρησιμοποιούμε σιελαντλία ,αερότορ,πολλαπλή κ λουφτμότορ,υπάρχει κίνδυνος υπερθέρμανσης .Επιπλέον συνήθως η θέση εργασίας μας είναι όρθια και προφανώς κουραστική.Το μηχάνημα το γεμίζουμε μα συγκεκριμένη ποσότητα νερού κ έτσι θα πρέπει να λαμβάνουμε μέριμνα όταν αδειάζει και στο τέλος προσεκτικά να αδειάζουμε το δοχείο,το κομπρεσσέρ και το δοχείο συλλογής λυμάτων (αφού καθαρίσουμε το κύκλωμα).
Στο εξωτερικό υπάρχουν προγράμματα εκπαίδευσης στην κατ’οίκον οδοντιατρική με πιο γνωστό το DECOD του Washington School of Dentistry.
Με τον τρόπο αυτό, η Οδοντιατρική έρχεται ακόμη πιο κοντά σε όλη την κοινωνία, φανερώνοντας έμπρακτα την ευαισθησία των οδοντιάτρων και την δέσμευσή τους για προσφορά στον άνθρωπο. Αυτό που απαιτείται είναι η ενημέρωση των ασθενών, η εκπαίδευση των οδοντιάτρων από τους Συλλόγους και τις Οδοντιατρικές Σχολές και η σαφέστερη θεσμοθέτηση του ρόλου και του έργου του οδοντιάτρου στην κινητή οδοντιατρική υπηρεσία
Το νομικό πλαίσιο που διέπει την κινούμενη οδοντιατρικη περιθαλψη είναι λίγo ασαφές .Ετσι οι οργανωμένες κινητές μονάδες διέπονται από τον νόμο 4238/2014 αρθρο 27,ενώ η επίσκεψη ιατρού στο σπίτι με τα εργαλεία του (οι μικρές οδοντιατρικές συσκευές μάλλον υπόκεινται στα εργαλεία) από τον νόμο 2071/1992 αρθρο 30 (υπηρεσία κατ’ οίκον νοσηλείας).Στον νόμο3418/2005 στο αρθρο 7.3 αναφέρεται ότι προβλέπεται η άσκηση ιατρική επίσκεψης εφόσον κληθεί από τον ασθενή,ακόμη και έξω από τα όρια του συλλόγου που ανήκει μετά από άδεια του διοικητικού συμβουλίου του αρμόδιου συλλόγου .
Ετσι η Οδοντιατρική έρχεται ακόμη πιο κοντά σε όλη την κοινωνία και δείχνει την ευαισθησία μας για προσφορά και αφοσίωση στον ανθρωπο.Αυτό που πρέπει να γίνει είναι η ενημέρωση των ασθενών,η εκπαίδευση των οδοντιάτρων από τούς Συλλόγους και το Πανεπιστήμιο και η σαφέστερη θεσμοθέτηση του ρόλου και του έργου του οδοντιάτρου στην κινητή οδοντιατρική υπηρεσία.Επιπλέον η ενσωμάτωση οργανωμένης κινητής Οδοντιατρικής μονάδας (π.χ. της ΑΙΜ) από κάποιον επίσημο φορέα θα μπορέσει να δώσει ακόμη μεγαλύτερη δισείσδυση της οδοντιατρικής στην ελληνική κοινωνία σε δραστηριότητες ,σε φυσικές καταστροφές καις άλλες ανάγκες.
Βιβλιογραφία
Douglass JM1.:J Public Health Dent. 2005 Spring;65(2):110-3.Mobile dental vans: planning considerations and productivity.
Mulligan R1, Seirawan H, Faust S, Habibian M.:J Calif Dent Assoc. 2010 Feb;38(2):115-22.Mobile dental clinic: an oral health care delivery model for underserved migrant children.